Με τον όρο κοινωνικός αποκλεισμός εννοούμε την περιθωριοποίηση ατόμων ή ομάδων, τη στέρηση δικαιωμάτων, ευκαιριών και δυνατοτήτων για ουσιαστική και ισότιμη συμμετοχή στο κοινωνικό γίγνεσθαι. Πρόσφυγες, παλιννοστούντες, μετανάστες, άστεγοι, χρήστες ψυχοτρόπων ουσιών, οροθετικοί, παραβατικοί νέοι, φυλακισμένοι, ψυχικά ασθενείς αποτελούν μέρος των θυμάτων κοινωνικού αποκλεισμού.
Ο κοινωνικός αποκλεισμός είναι μια αλυσίδα με πολλές μορφές αποστερήσεων. Παράλληλα με την αδυναμία άσκησης κοινωνικών δικαιωμάτων, συνεπάγεται και τη χαμηλή αυτοεκτίμηση των ίδιων των αποκλεισμένων, την αναξιοπρεπή διαβίωση τους και μία πληθώρα άλλων ψυχολογικών και κοινωνικών προβλημάτων.
Το κοινωνικό μειονέκτημα της παραβατικότητας - εγκληματικότητας, συνοδεύεται έντονα από τον κοινωνικό αποκλεισμό. Το στίγμα για την προηγούμενη ζωή που οδήγησε σε παραβατική συμπεριφορά - έγκλημα και το στίγμα του φυλακισμένου προστίθεται στο γενικευμένο κλίμα καχυποψίας. Το στερεότυπο του φυλακισμένου καθορίζει τις συλλογικές παραστάσεις και στάσεις κατά της κοινωνικής ταυτότητας, τόσο του ίδιου του δράστη, όσο και της ομάδας στην οποία ανήκει.
Το ισχύον πλαίσιο οργάνωσης και λειτουργίας του Σωφρονιστικού Συστήματος στην Ελλάδα βασίζεται στην αρχή ότι η φυλάκιση, με τη στέρηση της προσωπικής ελευθερίας που συνεπάγεται, είναι ποινή αυτή καθεαυτή και κατά την εκτέλεσή της δεν περιορίζεται κανένα άλλο ατομικό δικαίωμα. Επομένως, ο κρατούμενος εξακολουθεί να είναι φορέας θεμελιωδών δικαιωμάτων, ατομικών, αστικών, κοινωνικών και πολιτικών, και μπορεί να τα ασκήσει εφ’ όσον αυτό δεν περιορίζεται ρητά από τη δικαστική απόφαση και ούτε είναι ασυμβίβαστο με το προσωρινό καθεστώς προσβολής της φυσικής ελευθερίας.
Η ποινή, ως στέρηση της προσωπικής ελευθερίας, στοχεύει στην αναμόρφωση της προσωπικότητας του κρατουμένου και στην ηθική του βελτίωση. Ιδιαίτερη έμφαση, λοιπόν, απαιτείται να δίνεται στη μεταχείριση με βάση την ψυχοβιολογική και κοινωνική εξέταση της προσωπικότητας του κρατουμένου, πάντα με σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων του.
Σύμφωνα με τα παραπάνω, απαραίτητη κρίνεται η υποβολή του κρατουμένου σε προγράμματα αγωγής και προαγωγής της κοινωνικής του επανένταξης προς άμβλυνση των δυσμενών συνεπειών της στέρησης της προσωπικής ελευθερίας, διασφάλισης της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ενθάρρυνσης του αυτοσεβασμού και ανάπτυξης του αισθήματος ευθύνης.
Το Σωφρονιστικό Σύστημα είναι αναγκαίο να εμφορείται από το σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων του κρατουμένου. Αυτό προϋποθέτει τη συμμετοχή του σε προγράμματα αγωγής, κοινωνικής επανένταξης, εκπαίδευσης, εργασίας (χωρίς υποχρεωτικό χαρακτήρα), τη χορήγηση τακτικών, έκτακτων και εκπαιδευτικών αδειών, τη δυνατότητα ημιελεύθερης διαβίωσης, τμηματικής έκτισης της ποινής και ελαχιστοποίησης της παραμονής του μέσα σε κλειστά καταστήματα κράτησης, πάντα με εξατομικευμένες προσεγγίσεις, τη διεύρυνση δηλαδή εφαρμογής εναλλακτικών ποινών και μέτρων μεταχείρισης.
Για να πετύχει, λοιπόν, η επανακοινωνικοποίηση και κατ’ επέκταση να μειωθεί το φαινόμενο του κοινωνικού αποκλεισμού - στίγματος, που συνδέεται με την παραβατικότητα - εγκληματικότητα, πρέπει ο κρατούμενος να θεωρηθεί υποκείμενο της σωφρονιστικής μεταχείρισης και όχι εξωτερικό αντικείμενό της. Πρέπει να έχει δικαιώματα ταυτόχρονα ως άνθρωπος και ως κρατούμενος. Η σωφρονιστική μεταχείριση και βέβαια το περιεχόμενό της είναι δικαίωμά του. Άλλωστε στην ουσία ο ίδιος αναμορφώνεται, κοινωνικοποιείται και επανεντάσσεται.
Μέσα στο παραπάνω πλαίσιο το Κ.Ε.Κ. «Ευρωπαϊκή Προοπτική» και το ΚΕ.Σ.Υ.Υ. της ΝΕΛΕ Ηρακλείου υλοποιούν στη Φυλακή της Νέας Αλικαρνασσού Σχέδιο Ολοκληρωμένης Παρέμβασης με τίτλο «Επιπλοποιοί». Το σχέδιο αυτό εντάσσεται στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Απασχόληση και Επαγγελματική Κατάρτιση», Μέτρο 3, «Ολοκληρωμένες Παρεμβάσεις Υπέρ Ειδικών Μειονεκτουσών Ομάδων (φυλακισμένοι)», του Υπουργείου Απασχόλησης & Κοινωνικής Προστασίας και συγχρηματοδοτείται κατά 75% από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο.
Το πρόγραμμα αυτό προσπαθεί με μία δέσμη μέτρων και αλληλοσυμπληρούμενες ενέργειες να καταρτίσει επαγγελματικά είκοσι κρατούμενους και συγχρόνως να αμβλύνει τις συνέπειες του εγκλεισμού τους και να προετοιμάσει την επανένταξή τους στο κοινωνικό σύνολο.
Ενέργειες του προγράμματος:
- Κατάρτιση 500 ώρες.
- Προώθηση στην απασχόληση.
- Συνοδευτικές Υποστηρικτικές Υπηρεσίες.
Στην κατάρτιση περιλαμβάνεται επαγγελματική εξειδίκευση στο αντικείμενο της επιπλοποιίας τόσο σε θεωρητικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο.
Στις Συνοδευτικές Υποστηρικτικές Υπηρεσίες παρέχεται:
- Συμβουλευτική και Ψυχοκοινωνική Υποστήριξη.
- Καλλιέργεια ικανοτήτων και ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων.
- Υποστήριξη για ένταξη στην αγορά εργασίας μέσω δράσεων του ΟΑΕΔ που αφορούν επιχορηγούμενες νέες θέσεις εργασίας, αυτοαπασχόληση, ενίσχυση της συνεταιριστικής - επιχειρηματικής δραστηριότητας.
- Παρακολούθηση των επωφελούμενων τόσο κατά τη διάρκεια κατάρτισής τους όσο και μετά την αποφυλάκισή τους και κατά τη διάρκεια ένταξής τους στην αγορά εργασίας.
- Πολλαπλές ενέργειες (συνεργασία με τοπικούς φορείς, τοπικές αρχές, παραγωγικές τάξεις, ανάπτυξη δικτύων με επιχειρήσεις, φορείς, ενεργοποίηση εθελοντών, διοργάνωση ημερίδων, ανακοινώσεις και δημοσιεύσεις στον τοπικό τύπο και στα Μ.Μ.Ε., συλλογή, δημιουργία και διανομή έντυπου ενημερωτικού υλικού.)
Περακάκη Σοφία,
Κοινωνική Λειτουργός,
Στέλεχος ΚΕΣΥΥ - ΝΕΛΕ Ηρακλείου
